O metrykach

genealogia

Gdy zbierzemy już najważniejsze informacje o naszych krewnych możemy przystąpić do wyszukania metryk.

Obowiązek systematycznego prowadzenia ksiąg metrykalnych we wszystkich parafiach rzymskokatolickich wprowadził w 1563 roku Sobór Trydencki. Najstarsze dokumenty do jakich będziemy mieć dostęp, zostały sporządzone po łacinie i zawierają stosunkowo mało informacji, np. w odniesiu do metryki chrztu – datę, miejscowość, imię dziecka, imię i nazwisko ojca, imię matki (niekiedy również nazwisko panieńskie matki). Zdarzało się, że księża spisując akt pomijali nazwiska lub zamiast nazwiska wpisywali zawód wykonywany przez danego człowieka, np. Andrzej Kowal lub Jan Gajowy. Warto wziąć również pod uwagę, że jeszcze w XVIII wieku nie wszyscy posiadali stałe nazwiska.

genealogia 
Akt chrztu z 1791r. z parafii Imielno sporządzony po łacinie

Często zdarzało się, że nazwisko jednej rodziny zmieniało się kilkakrotnie, na przestrzeni lat np. Marcin syn Jana nosił nazwisko Jankowski, natomiast syn MarcinaAdam mógł się nazywać Marciniak. Dziedziczenie nazwisk w rodzinach chłopskich z pokolenia na pokolenie rozpowszechniło się dopiero w XIX wieku. Metryki spisane w języku łacińskim zawierają zatem wiele niejasności, głównie ze względu na wspomniana już niewielką ilość zawartych w nich danych a czasem także brak rzetelności.

Na początku XIX wieku tworzono już bardziej szczegółowe dokumenty, do tego w języku polskim. Każdy akt rozszerzono o dodatkowe informacje. Od tej pory metryka chrztu zawierała datę urodzenia oraz datę przyjęcia sakramentu, miejscowość, imiona i nazwiska rodziców, imię dziecka, nazwiska chrzestnych oraz świadków, którzy stawiali się na chrzcie, aby potwierdzić autentyczność zdarzenia. Dodatkowo z aktu sporządzonego w tym okresie możemy się dowiedzieć, jaka była pozycja społeczna naszych przodków oraz poznać godzinę, o której dziecko przyszło na świat.

genealogia 
Akt chrztu z 1858r. z parafii Jędrzejów sporządzony po polsku

W XIX wieku kościelne księgi metrykalne były jednocześnie aktami stanu cywilnego. Chrzty, małżeństwa i zgony zapisywano w dwóch księgach. Jedna z nich zostawała na miejscu, druga oddawana była do sądu. W 1826 roku zaczęto prowadzić oddzielne księgi dla każdego wyznania.

genealogia 
Akt chrztu z 1905r. z parafii Jędrzejów sporządzony po rosyjsku

Ze względu na sytuację polityczną (okres zaborów), od 1868 roku wprowadzono obowiązek spisywania wszelakich dokumentów po rosyjsku. Pojawiło się w nich podwójne datowanie wydarzeńna podstawie kalendarza juliańskiego i gregoriańskiego. Wszystkie pozostałe informacje zostały zachowane. Taka sytuacja trwa aż do 1918 roku. Pod dokumentami z tego okresu możemy znaleźć podpisy rodziców, chrzestnych lub innych osób związanych z danym wydarzeniem. Należy jednak pokreślić, że umiejętność pisania, szczególnie na wsiach, była bardzo rzadka.


Na co warto zwrócić uwagę?

Urodzenia

    • Ze względu na niebezpieczeństwo śmierci noworodka chrzty odbywały się niemalże natychmiast po jego narodzinach – jeszcze w tym samym dniu lub nazajutrz.
    • Fakt urodzenia zgłaszał zazwyczaj ojciec. W przypadku kiedy ojciec był nieznany zgłoszenia dokonywała akuszera – nigdy matka.
    • Dzieciom nadawano imiona świętych. Wybór patrona miał zazwyczaj związek z tym, którego świętego wspominał Kościół w najbliższych dniach.
    • Często spotykanym zjawiskiem było nadawanie dziecku imienia po jego zmarłym bracie lub siostrze.
    • Chłopi i włościanie nadawali swym dzieciom zazwyczaj jedno imię, bogatsi dwa, natomiast szlachta trzy i więcej, ponieważ nie istniały żadne ograniczenia ilościowe.

Śluby

    • Ślub odbywał się w parafii, do której należała panna młoda. Dziewczęta wychodziły za mąż już od 16 roku życia. Zdarzało się również, że młodsze dziewczynki stawały na ślubnym kobiercu, jednak zawsze kiedy kobieta nie ukończyła 21 lat, zgodę na zawarcie związku małżeńskiego musiał wydać jej ojciec.
    • Świadkami ślubu mogli być tylko mężczyźni. Drużbowie pojawiali się na uroczystości dodatkowo i nie odgrywali tak dużej roli jak świadkowie.
    • Ze względu na panujące choroby i dużą ilość przedwczesnych śmierci wdowcy i wdowy zawierali ponowny związek małżeński. Ciekawostką może być to, że właściwie już po miesiącu brali ślub. Zapewne żałobę po śmierci bliskiej osoby przeżywali dłużej a szybki, powtórny ślub służył wychowaniu osieroconych dzieci oraz pomocy w prowadzeniu gospodarstwa.

Zgony

    • Można znaleźć dokumenty, w których zapisano prawdopodobną przyczynę zgonu (najczęściej były to choroby takie jak: suchoty, cholera, tyfus, gorączka). Informacje te uzyskiwane były jednak od najbliższej rodziny, a nie od lekarza więc ich wiarygodność nie jest zbyt duża.
    • W aktach zgonów poza danymi zmarłego, podawane były niekiedy imiona osieroconych dzieci.
    • Umierało bardzo dużo dzieci poniżej drugiego roku  życia, jednak fakt ten nie spowolnił jednak przyrostu naturalnego.

 


Przeglądając metryki ksiąg parafialnych poznajemy wiele ważnych faktów z życia naszych przodków. Każdą zdobytą w ten sposób informację starajmy się sprawdzić porównując z innymi dokumentami dotyczącymi danej rodziny. Niewykluczone, że podczas spisywania aktu ksiądz pomylił imiona, wiek lub nawet nazwisko panieńskie kobiety. Często spotykanym błędem jest nieprawidłowy wiek np. rodziców dziecka przyjmującego chrzest. Przez trzy kolejne lata, przy trzech kolejnych chrztach kobieta może mieć ciągle 20 lat. W mojej ocenie, jeżeli nie posiadamy aktu urodzenia naszego przodka, najwiarygodniejsze informacje uzyskamy z metryki zawarcia przez niego małżeństwa, ponieważ przyszli małżonkowie musieli przedstawić dokument potwierdzający ich tożsamość, a co za tym idzie i wiek. Jeżeli jednak chcemy zajmować się genealogią, musimy pogodzić się z tym, że nie wszystko będziemy w stanie wyjaśnić i że kiedyś dojdziemy do punktu, w którym zdobyte informacje będziemy traktować niejako z przymrużeniem oka.

 

opracowanie: Martyna Jarosińska

Więcej w tej kategorii:

JSN Boot template designed by JoomlaShine.com