Wszelkie prawa zastrzeżone, zabrania się kopiowania i publikacji fragmentów lub całości bez zgody autorów

Ziemia Jędrzejowska
(fragmenty)

b-ziemia 0a   b-ziemia0b

Arkadiusz Sokół
Zarys dziejów ziemi jędrzejowskiej do roku 1918

Położenie i zasięg terytorialny

Ziemia Jędrzejowska nie jest historycznie wyodrębnioną jednostką terytorialną, a nazwa ta używana jest tylko umownie jako odpowiednik powiatu jędrzejowskiego istniejącego (z przerwą 1837 - 1867) od 1807r. Równoznacznym określeniem z „Ziemią Jędrzejowską” jest również używana w tym artykule nazwa „region jędrzejowski”. Region ten zamknięty jest w granicach administracyjnych dzisiejszego powiatu i leży w południowej części województwa kieleckiego na styku powiatu miechowskiego i olkuskiego, położonych już w województwie krakowskim.

W pierwszych stuleciach państwa polskiego (XI, XIIw.) region jędrzejowski wchodził w skład Ziemi Krakowskiej (południowa jego część należała do kasztelanii żarnowieckiej), Ziemi Sandomierskiej (północna część nad górnym biegiem rzeki Nidy do kasztelanii małogoskiej) oraz do Ziemi Wiślickiej (okolice Sobkowa i Korytnicy). Tak więc Jędrzejowskie nie stanowiło nigdy jakiejś wyodrębnionej całości. Mimo że w granicach utworzonego w XIIw. księstwa, a potem województwa sandomierskiego znajdowało się późniejsze starostwo małogoskie, lwia część regionu jędrzejowskiego wchodziła w obręb Ziemi Krakowskiej i była jej najbardziej wysuniętym na północ obszarem. W okolicy Brzegów, Sobkowa, Motkowic, rzeka Nida stanowiła obok granicy politycznej także granicę kościelną między diecezjami gnieźnieńską i krakowską. W czasie rozbicia dzielnicowego region jędrzejowski wchodził w skład dzielnicy krakowsko - sandomierskiej. W XVIw. znaczna część regionu znalazła się w obrębie województwa krakowskiego. Region jędrzejowski nie stanowił jeszcze wtedy samodzielnej jednostki administracyjnej i należał w częściach do powiatów: lelowskiego, chęcińskiego, a przede wszystkim ksiąskiego (por. mapka). Po rozbiorach wchodził w obręb powiatów: kieleckiego, stopnickiego i miechowskiego. Na początku XIX w., tj. od 1807r., już jako samodzielna jednostka administracyjna włączony został do Departamentu Krakowskiego i obejmował wtedy znacznie większe terytorium niż powiat obecny. W jego skład wchodziła m. in. część dzisiejszego powiatu pińczowskiego z miejscowościami Lubczą, Sędowicami, Turem i Wrocieryżem. Od 1815r. powiat ten położony w obwodzie kieleckim należał do utworzonego tym razem województwa krakowskiego. W 1837r. ukazem carskim przemianowano dotychczasowe województwa na gubernie, obwody zmieniono na powiaty, a powiaty na okręgi. W wyniku tych zmian województwo krakowskie przekształcono na gubernię kielecką, obwód kielecki na powiat kielecki, a z kolei powiat jędrzejowski na okręg jędrzejowski. Od tego czasu Jędrzejów przestał być miastem powiatowym. Gubernię kielecką (a w jej zasięgu okręg jędrzejowski) wcielono w 1843r. do nowoutworzonej z województwa sandomierskiego guberni radomskiej. W wyniku kolejnych zmian administracyjnych w Królestwie Polskim w 1867r. utworzono znów powiat jędrzejowski i włączono go do guberni kieleckiej, do której należał aż do 1915r. W okresie międzywojennym 1918 - 1939 wchodził w skład województwa kieleckiego. Po wyzwoleniu (1945), kilka wsi z południowej części powiatu przyłączono do po w. pińczowskiego, a niektóre wsie z powiatu włoszczowskiego przyłączono do powiatu jędrzejowskiego.

 

Pradzieje ziemi jędrzejowskiej

Najstarsze ślady pobytu ludzi w regionie jędrzejowskim pochodzą ze schyłkowego paleolitu i mezolitu, na co wskazują znaleziska archeologiczne m. in. w rejonie Korytnicy, Skroniowa i Małogoszcza. Siedziby zakładano przeważnie na wydmach piaszczystych, licznych zresztą w rejonie górnego biegu rzeki Nidy. Ówczesny człowiek prowadził koczowniczy tryb życia| trudniąc się zbieractwem i łowiectwem.

Liczniejsze ślady pobytu człowieka w tych stronach spotykamy dopiero w epoce neolitu w rejonie Korytnicy, Mnichowa, Sokołowa, Żarczyc, Mniszka i Zagaja. Człowieka neolitycznego w region ten przyciągały przede wszystkim surowce krzemienne, które znajdowały się w wapiennych i kredowych skałach w okolicy znanych nam już miejscowości oraz urodzajna gleba w południowej części regionu, zachęcająca niewątpliwie do osiadłego trybu życia.
Po siedzibach ludzkich z epoki neolitu pozostały przede wszystkim znaczne skupiska narzędzi krzemiennych oraz ceramika nie tylko w miejscowościach nadnidziańskich, głównie w górnym jej biegu, ale i w centrum regionu.

Z nastaniem epoki brązu pojawiły się w regionie jędrzejowskim nowe grupy ludnościowe oraz podniósł się ogólny poziom kultury. Na obszar ten przybyli przedstawiciele kultury trzcinieckiej, której ślady stwierdzono w postaci ceramiki, znalezionej w Korytnicy (Pamięciny). Mniej więcej w środkowej fazie brązu (ok. XIII w. p.n.e.) zamieszkiwali już tutaj Prasłowianie. Archeologicznym ich wyrazem była tzw. kultura łużycka. Z osadnictwa tej kultury obejmującej cały region pochodzi kilkanaście osad i cmentarzysk, odkrytych m. in. w Nagłowicach (Wypalankach), Bocheńcu i w Brzegach. W grobach największego cmentarzyska nagłowickiego (87 grobów, w tym 46 ciałopalnych, popielnicowych), Znaleziono wiele przedmiotów codziennego użytku i przedmiotów służących jako ozdoby, wykonanych z brązu, szkła, kłów zwierzęcych itp. Na cmentarzu w Bocheńcu nad Łośną, opodal osady, znajdowało się 26 grobów popielnicowych. Dużych rozmiarów cmentarzysko (55 grobów) odkryto ponadto w Brzegach. Oprócz tego odkryto ślady pomniejszych cmentarzysk w Sokołowie,' Korytnicy, Sobkowie, Żernikach, Sobowicach, Jędrzejowie i Sprowie. Wiele śladów kultury łużyckiej znaleziono ponadto w kilkunastu miejscowościach nad Nidą i Mierzawą. Najciekawszym, a zarazem unikalnym znaleziskiem na Ziemi Jędrzejowskiej, jedynym w Polsce, drugim w Europie, są słynne 4 miecze brązowe (VIII - VII w. p.n.e.), znalezione w Wojciechowicach, pochodzące najprawdopodobniej z terenów Europy południowej.

Dla rozwoju ludności słowiańskiej zamieszkującej późniejszą Kielecczyznę, szczególnie doniosłe znaczenie miało zdobycie umiejętności wytapiania żelaza i po - sługiwanie się narzędziami z tego materiału. W okresie rzymskim (I - IV w. n.e.) świętokrzyski ośrodek górniczo - hutniczy należał z całą pewnością do większych w Europie. Z tego okresu pochodzą znalezione w grobach na cmentarzu w Korytnicy narzędzia żelazne. Są nimi kowadełko, obcęgi, dwa dłuta, młot i pilnik, świadczące o wyspecjalizowanym kowalstwie. Znalezisko to nasuwa ponadto przypuszczenie, że mieszkańcy tamtejsi wykonywali, sami czynności związane z obróbką żelaza (kowalstwo), a może nawet i z. wytopem żelaza (hutnictwo). Za istnieniem dymarek w rejonie Korytnicy i Małogoszcza przemawia znaleziony tam żużel.

Podstawowym jednak zajęciem ludności słowiańskiej, zamieszkującej w tym czasie wcale gęsto region jędrzejowski, było rolnictwo i hodowla zwierząt.! Ludność ta prowadziła już wtedy osiadły tryb życia, a poza rolnictwem zajmowała się także handlem z obcymi kupcami, o czym świadczą liczne znaleziska monet rzymskich. Do najważniejszych należy skarb ze Skroniowa zawierający monety od Domicjana do Marka Aureliusza, w tym jeden aureus cesarza Dioklecjana z 290r., dalej monety z okolic miasta Jędrzejowa (kilka denarów Nerona, Trajana) oraz monety z Rembieszyc i Korytnicy. Monety korytnickie mają szczególną wartość, a niektóre z nich uchodzą za unikaty w zbiorach polskich, zwłaszcza moneta cesarza Jana z V w. Poza tym znaleziono po „kilka monet rzymskich w Brzegach, Jaronowicach, Opatkowicach i Małogoszczu.

 

Okres wczesnośredniowieczny do XV w.

Osadnictwo i życie gospodarcze

Osadnictwo wczesnośredniowieczne w Jędrzejowskiem zaznaczyło się w licznych, jak na tak niewielkie terytorium, grodach. Są one rozmieszczone wśród bagien nad Nidą (Stawy - X w.), lub na wzgórzach jak w Wierzbicy, Korytnicy bądź na Bocheńcu, z którego podgrodzia powstało później miasto Małogoszcz. Były to oczywiście osady o charakterze obronnym. Z XIII i XIV w. pochodzą wzmianki o grodach w Mokrsku Dolnym i w Sprowie.

Z osadnictwem otwartym, to znaczy nie ufortyfikowanym ani nie posiadającym żadnych umocnień, mamy do czynienia na tym obszarze na przełomie VIII i IX w. Istniały już wtedy miejscowości zwane później: Przyłęczek, Mosty, Nida i Wrocieryż. Od poł. X w. do schyłku XI w. przybywało coraz więcej osad. Powstały one w Brzeźnicy, Prząsławiu, Mnichowie, Węgleńcu, Korytnicy, Jędrzejowie. Znane są również z tego okresu miejscowości służebne: Świątniki, które może należały do niedalekich Kij, w których znajdował się już kościół parafialny, położony w pobliżu grodu w Stawach, lub mogły być połączone z kasztelańskim grodem na Bocheńcu. Miejscowościami o charakterze służebnym były również Złotniki, Konary, Żerniki może i Kowalów, które zapewne powiązane były z grodem w Małogoszczu ze względu na bliskość ich położenia. Koniarze i Żyrdniki (służba dworska) wymienieni zostali jako mieszkańcy „super Nidicam” przez biskupa Gedkę w dokumencie dla klasztoru jędrzejowskiego z 1210r.

Do 1250 znane były w Jędrzejowskiem następujące miejscowości: Borszowice (1166), Brzegi (1166), Brzeźno (1166), Grudzyny (1229), Imielno (1230), Brzeźnica (1140), Lubcza (1234), Łączyn (1153), Łysaków (1153), Mnichów (1153), Nawarzyce (1246), Niegosławice (1166), Opatkowice (1210), Olbrachcice (1239), Potok (1153), Przyłęk (1246), Raków (1153), Rakoszyn (1153), Chorzowa (1153), Sędowice (1239), Węgleniec (1153), Warzyn (1250). W XIV w. założone zostały Miąsowa i Mzurowa.

Poszczególne skupiska osadnicze stanowiły wśród rozległych połaci puszczy nadnidziańskiej jakby oazy zgrupowane wzdłuż górnego biegu rzeki Nidy i Mierzawy. Obszar dzisiejszego powiatu jędrzejowskiego był terenem zetknięcia się w czasach nie później niż wczesnośredniowiecznych trzech szerokich strumieni osadniczych, wychodzących z okolic Krakowa, Wiślicy i Sandomierza. Terytoria plemienne utrwalone w ustroju administracyjnym Polski Piastowskiej, charakteryzujące się stykiem granic w okolicach Jędrzejowa, są niczym innym jak wynikiem dotarcia w te strony różnorakiego osadnictwa. Jędrzejowskie, to obszar w dawnych wiekach graniczny i przynależny do różnych kolejno fal osadniczych, potem ziem, dzielnic, wreszcie województw i powiatów.

Na kolonizację, ale już średniowieczną, regionu znaczny wpływ mieli cystersi jędrzejowscy, którzy lokowali tutaj wsie na prawie czynszowym. Już bowiem tytułem uposażenia klasztoru jędrzejowskiego cystersi otrzymali kilka wsi, a liczba ich stale wzrastała poprzez następne nadania.

W czasach walk Konrada Mazowieckiego o tron krakowski pojawiło się osadnictwo wojskowo-włodycze w dorzeczu rzeki Nidy i Mierzawy. Południowy obszar regionu jędrzejowskiego zasiedlony został rycerstwem mazowieckim. Już od poł. XIII w. nad Mierzawą wokół Boleścic osiedlili się Jastrzębcy, wokół Wodzisławia Gozdawici, wokół Przyłęka i Imielna Poraje-Różyce, a w Mieronicach, Olbrachcicach i Boleścicach zamieszkiwał znany ród Awdańców. Odrowążowie posiadali natomiast Sędowice i Wrocieryż, nieco później Sprowę i okolice, znani wtedy jako Odrowążowie Sprowscy. Wokół Lubczy i Mokrska Dolnego osiedlili się Nagodzice - Jelitczycy, którzy posiadali tam znaczny kompleks posiadłości. Ród Nagodziców włości swe poszerzył w XIV w. od Korytnicy aż do Węgleszyna. Wokół Brzeźnicy, rodowej swej włości i niedalekich Konar oraz Nawarzyć i Klimontowa zamieszkiwał możny ród rycerski Swiebodziców-Gryfitów, a wokół Klimontowa i Mstyczowa, głównej ich siedziby, ród Lisów.
Na obszarze regionu jędrzejowskiego podstawę rozwoju osadniczego począwszy już od IX w. stanowiły nadnidziańskie łąki (hodowla bydła), a na obszarach rędzinowych rozwinięte rolnictwo i uprawa winnej latorośli, którą zapewne tutaj zapoczątkowali od XII w. cystersi. Reasumując: ośrodek o znacznej ekspansji osadniczej w Jędrzejowskiem znajdował się między środkową Nidą a Mierzawą.

Na przełomie XII i XIII w. rozwinęły się znaczniejsze ośrodki handlowe, jak Jędrzejów (1166), Małogoszcz (1136), w których znajdowały się komory celne, a być może także w Brzegach nad Nidą. Świadczą o tym znalezione tam monety niemieckie (turyngskie) czeskie i polskie oraz w Przyłęku (liczne monety z okresu rozbicia dzielnicowego). Podniósł się poziom życia gospodarczego, wzrastała gęstość zaludnienia tych miejscowości, coraz liczniejszy był udział mieszkańców z okolicznych miejscowości na tamtejszych targach już w XII w. Być może, że targ w Jędrzejowie powstał na miejscu dawnej siedziby czoła opolnego, choć jak wynika z dotychczasowych badań, Jędrzejów nie był nigdy grodem w przeciwieństwie do niedalekiej Małogoszczy.

Warto również wspomnieć, że w głównych centrach osadniczych regionu spotykamy często wsie o nazwach patronimicznych zakończonych na -ice. Popowice, Ka - nice, Karsznice, Staniewice, Borszowice, Pawłowice, Piotrkowice, Krzcięcice, Wojciechowice, Sobowice, Opatkowice, Olbrachcice itd. Wiele wsi otrzymało swe nazwy od licznych w regionie skupisk drzew, np. Dębiany, Dąbrowica, Dąbie, Dąbrówka, Dąbrowa, Lipnica, Lipno, Lipa, Lipie. Mamy również Brzeźnicę, Brzezie, Olszówkę, Jawor, Lasków, Lasochowa, Lasochów itd. Nazwy fizjograficzne noszą natomiast miejscowości Mokrsko, Brzegi, Korytnica, Sudół, Nida, Mierzawa i in. Kilka miejscowości nazwy swe uzyskało od imion rycerzy. Np. Prząsław od Przecława, Klimontów od Klemensa, Mstyczów od Mstycza, Gniewięcin od Gniewa, Pękosław od Pakosława, Jędrzejów od Andrzeja itd.

Rozwój życia gospodarczego w regionie jędrzejowskim daje się już stwierdzić w okresie przedpiastowskim. Bardziej intensywnie zaznaczył się dopiero w w. XII w Jędrzejowie i Małogoszczu, miejscowościach określanych jako osady targowe. Na ożywienie gospodarcze tych miejscowości wpływały niewątpliwie ówczesne szlaki handlowe - „węgierski” i ,,ruski”, które prowadziły tamtędy nad Morze Bałtyckie, a następnie droga prowadząca od Wielunia przez Małogoszcz na Staszów oraz, jak to miało miejsce w przypadku Jędrzejowa, uzyskanie jeszcze przed 1166r. pozwolenia na sprzedawanie towarów przez przybyszów.

Poważną rolę odegrali cystersi prowadząc jako pierwsi w tym regionie wspomnianą już kolonizację na prawie czynszowym. Prawo lokowania w posiadłościach cysterskich wsi na prawie czynszowym potwierdził jeszcze w 1318r. Władysław Łokietek. Cystersi Jędrzejowscy wpłynęli na podniesienie gospodarki hodowlanej i roślinnej oraz na unowocześnienie rzemiosła, a z czasem na rozwój produkcji papierniczej (znana papiernia w Mniszku, czynna w latach 1574 - 1833). Nie mała była również ich działalność w zakresie oświaty (założyli szkołę klasztorną, później szkołę podwydziałową i elementarną) i opieki nad chorymi. Posiadali własną aptekę oraz jeden z pierwszych szpitali w Polsce, wytwarzali też sami lekarstwa.
b-ziemia 02

Kierunki rozwoju osadnictwa wczesno-średniowiecznego

Jędrzejów i Małogoszcz były od XVI w. dobrze rozwiniętymi i zagospodarowanymi miastami, stanowiąc znaczne ośrodki handlowe (wymiana wyrobów rzemieślniczych i rolnych). Oprócz pomyślnie rozwijających się miast (produkcja rzemieślnicza i handel), region jędrzejowski rozwijał się również dzięki gospodarce w licznych włościach magnatów świeckich. Płody rolne (zboże) oraz drzewo wraz z rzadkim cisem spławiane były już w połowie XV w. rzeką Nidą, a od XVI w. przetwory leśne oraz skóry przewożono drogą kołową do Krakowa. Zanotować też należy rozwój hutnictwa szklanego w rejonie Brzegów.

 

Polityczna rola Ziemi Jędrzejowskiej

Na początku okresu rozdrobnienia dzielnicowego, czyli po roku 1138, największa, południowa część dzisiejszego powiatu jędrzejowskiego należała do Ziemi Krakowskiej, część zaś mniejsza do Ziemi Sandomierskiej. W latach 1166 - 1173 należała bliżej nieokreślona jej część z Małogoszczem i Sobkowem do księstwa wiślickiego, (obejmującego jeszcze nadto Żarnów i Skrzynno), a wydzielonego Kazimierzowi Sprawiedliwemu przez ówczesnego księcia seniora tj. Bolesława Kędzierzawego. Po jego śmierci Kazimierz objął całą Sandomierszczyznę, rządząc nią w latach 1173 - 1194. Rywalizacja książąt dzielnicowych, a zwłaszcza ich tendencje do opanowania pobliskiego Krakowa, wciągały coraz silniej Ziemię Jędrzejowską w wartki nurt życia politycznego ówczesnej Polski. Już założenie w roku 1140 przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana (Janika) klasztoru cystersów, sprowadzonych z Morimond w Burgundi i do Brzeźnicy, nazwanej niebawem Jędrzejowem, oprócz celów ekspiacyjno-religijnych interpretować można jako próbę utrwalania znaczenia możnowładztwa duchownego i świeckiego. W tymże Jędrzejowie odbył się w roku 1166/7 zjazd książąt Mieszka Starego i Kazimierza Sprawiedliwego w otoczeniu licznego możnowładztwa. Nadania Kazimierza na rzecz fundacji jędrzejowskiej rozumieć można albo jako wyraz przynależności samego Jędrzejowa i okolicy do „księstwa wiślickiego” najmłodszego z synów Krzywoustego, albo - co prawdopodobniejsze - jako jego próbę pozyskiwania sobie poza swym księstwem możnych panów duchownych i świeckich. Akcja ta wydała niebawem owoce, gdy w roku 1177 wypędzono Mieszka Starego z Krakowa, a wprowadzono na jego miejsce Kazimierza Sprawiedliwego; niemałą rolę musiało przy tym odegrać życzliwe dla Kazimierza stanowisko możnych i rycerstwa Ziemi Jędrzejowskiej, stanowiącej od strony północnej niby wrota do Ziemi Krakowskiej i samego Krakowa.

Doniosła rola Ziemi Jędrzejowskiej okazała się również po śmierci Kazimierza Sprawiedliwego. Wzmianka w kronice Kadłubka, a także wykopaliska archeologiczne, informują o krwawej bitwie stoczonej w 1195r. nad rzeczką Mozgawą, dopływem Mierzawy, w okolicach Nawarzyć, Konar i Niegosławic. Mieszko Stary sięgał po śmierci Kazimierza po Kraków, gdzie możni powołali na tron nieletniego Leszka Białego. W bratobójczej bitwie walczyli po stronie Mieszka książęta śląscy Mieszko i Jarosław, stronników Leszka wspomagał książę halicki Roman. W starciu zginął syn Mieszka, trzydziestosześcioletni Bolesław, sam zaś Mieszko ranny wycofał się do Wielkopolski. Nierozstrzygnięta bitwa nie przyniosła żadnej ze stron zwycięstwa, ale pogrzebała nadzieje Mieszka Starego na opanowanie Krakowa. Klasztor zaś jędrzejowski rozbudowany w roku 1235 w fortecę, miał strzec dostępu do Krakowa od północy.

Niektórzy historycy przyjmują, że szczegółowe informacje o bitwie nad Mozgawą zebrał mistrz Wincenty osobiście, udając się w przebraniu pachołka na pole bitwy, a następnie przynosząc wiadomości o jej przebiegu biskupowi krakowskiemu Pełce.
Po tragicznej śmierci Leszka Białego pod Gąsawą (1227) okolice Jędrzejowa wraz z Ziemią Sandomierską zostały zajęte przez brata Leszka, Konrada Mazowieckiego, a ten uczynił z regionu jędrzejowskiego bazę wypadową do akcji opanowania Krakowa. Jego rywal, Henryk Brodaty, stawił mu skuteczny opór dopiero pod Skałą, następnie pod Międzyborzem. Nie zdołał jednak przeszkodzić Konradowi krótkotrwałego opanowania Krakowa w 1229r. Po raz drugi uczynił Konrad region jędrzejowski podstawą do akcji zbrojnej po napadzie tatarskim w 1241r. Wykorzystując śmierć wielu rycerzy Ziemi Krakowskiej i Sandomierskiej pod Chmielnikiem i śmierć Henryka Pobożnego pod Legnicą najechał błyskawicznie Ziemię Krakowską, zajął Kraków i utrzymał się w nim przez kilka lat (1241 - 1243). Także syn Konrada, Kazimierz, książę kujawsko - łęczycki, ojciec Łokietka, podjął w 1260r. próbę wypadu w kierunku Krakowa, zajmując gród Lelów i, być może, także okolice Jędrzejowa, lecz nie uzyskał zamierzonego celu. Godzi się wreszcie wspomnieć, że na Ziemi Wiślickiej i Sandomierskiej, a także w okolicach Jędrzejowa, Władysław Łokietek posiadał oddanych stronników, tak wśród rycerstwa, jak i w potężnym klasztorze cystersów, użyczali oni Władysławowi Łokietkowi gorliwego poparcia w jego długotrwałych walkach o tron krakowski i królewską koronę.

Godnym uwagi jest także fakt, że przez Ziemię Jędrzejowską przemaszerowały zastępy rycerstwa Łokietka, grupujące się w sąsiednich Chęcinach do walnej bitwy pod Płowcami w 1331r. włączając w swe szeregi rycerzy jędrzejowskich. Z Ziemi Jędrzejowskiej pospieszyli pod Grunwald w r. 1410 liczni rycerze, jak słynny Florian z Korytnicy i Jan Rej z Nagłowic.

Wielkie włości na Ziemi Jędrzejowskiej posiadali w średniowieczu (poza dobrami należącymi do klasztoru cystersów w Jędrzejowie) rycerze i możni panowie z rodów Gryfitów czyli Swiebodziców, Lisów czyli Mzurów, Porajów-Różyców, Awdańców, Jelitczyków-Nagodziców (z Mokrska), Odrowążów (ze Sprowy), Zadorów, Lanckorońskich i innych. Wielu przedstawicieli tych rodów odegrało znaczną rolę w życiu państwowym, politycznym i kulturalnym. Gryfita arcybiskup Janik współdziałał z Piotrem Włostowicem przeciw Władysławowi II i popierał młodszych braci Władysława. Nie wykluczone, że był nawet inicjatorem wspomnianego już zjazdu w Jędrzejowie w r. 1166/7. Ród Lisów wydał wielu wojewodów i kasztelanów. Wystarczy wspomnieć Mikołaja, wojewodę krakowskiego (zm. 1202), który wraz ze swym bratem Pełką, biskupem krakowskim, faktycznie decydował o obsadzie tronu krakowskiego na przełomie XII i XIII wieku, czy Pakosława, kasztelana krakowskiego (1317 - 1320), pochowanego w prezbiterium kościoła cystersów w Jędrzejowie jako jedyna osoba świecka. Jelitczyk, biskup Florian z Mokrska, współdziałał przy założeniu uniwersytetu w Krakowie, odgrywał też rolę polityczną w czasie panowania Ludwika Węgierskiego. Inny Jelitczyk, Florian z Korytnicy, magnat, był czynny głównie na polu dyplomacji. Do wielkiego znaczenia doszli Odrowążowie ze Sprowy (Sprowscy). Popierając politykę Kazimierza Wielkiego, a potem Władysława Jagiełły, osiągnęli znaczne dobra na Rusi Halickiej oraz liczne i poważne dostojeństwa. Do szczytu potęgi doszli Sprowscy, a mianowicie Piotr Odrowąż ze Sprowy, wojewoda ruski i podolski, starosta lwowski, samborski i halicki, wspierany przez swego brata Jana, arcybiskupa lwowskiego, za rządów Jagiełły i Warneńczyka. Ale dopiero Kazimierz Jagiellończyk zdołał ich ukrócić. Trzeba jednak przyznać, że w okresie Grunwaldu Sprowscy rzetelnie i wydatnie wspomogli króla.

JSN Boot template designed by JoomlaShine.com