Wszelkie prawa zastrzeżone, zabrania się kopiowania i publikacji fragmentów lub całości bez zgody autorów

Jan Naumiuk - Ziemia Jędrzejowska po roku 1918    (część 5)

books

W 1940 roku zaczął formować się w powiecie jędrzejowskim Związek Walki Zbrojnej (przemianowany w 1942r. na Armię Krajową), który zdobył znaczne wpływy wśród mieszkańców i utworzył tli swój obwód. Początkowo kierował nim Z. Kowalczewski, a później Z. Żywocki. Siatka ZWZ - AK objęła niemal wszystkie gminy w powiecie, a kierownikami jej ogniw terenowych byli przeważnie miejscowi nauczyciele.

Jednak w ruchu oporu w Jędrzejowskiem dominowały wpływy Stronnictwa Ludowego („Roch”), co było konsekwencją rozległego oddziaływania ludowców na tym terenie jeszcze w okresie międzywojennym. Na przełomie 1940/41 roku działacze ludowi zaczęli tworzyć Straż Chłopską, którą później zaczęto nazywać Batalionami Chłopskimi. BCh w Jędrzejowskiem, kierowane przez J. Jaszczykowskiego - b. prezesa ZP SL, Kacpra Niemirskiego, Józefa Mroza, Edwarda Białego i Józefa Żołnę, rozwijały się dynamicznie i wkrótce objęły wszystkie gminy w powiecie, skupiając pod koniec okupacji w oddziałach partyzanckich i garnizonach ponad 2 tysiące ludzi. Komendantem jędrzejowskiego obwodu BCh był niezmordowany konspirator, kpt. „Mir” - Kacper Niemirski (nauczyciel, kpt. rezerwy WP), a jego zastępcą - Andrzej Dercz („Ostoja”). Bataliony Chłopskie aktywnie przygotowywały się do walki zbrojnej z wrogiem, tępienia kolaborantów oraz obrony ludności przed grasującymi bandami rabunkowymi. W tym celu gromadziły broń i szkoliły swych żołnierzy, a jednocześnie prowadziły ożywioną działalność uświadamiającą wśród ludności poprzez kolportaż swych gazetek „Ku Zwycięstwu” i „Żołnierz BCh”.

Scalenie AK i BCh w Jędrzejowskiem zostało dokonane z dużym opóźnieniem w porównaniu z innymi terenami, bo dopiero w kwietniu 1944 roku. W grę weszły obok ogólniejszych względów politycznych - względy natury personalnej, gdyż BCh-owcy żądali, aby na czele połączonych organizacji stanął kpt. „Mir” - Niemirski, co wynikało z proporcji sił: BCh liczyły bowiem 2 tys. ludzi (29 plutonów), a AK tylko 750 ludzi. Ostatecznie, co należało do wyjątków, komendantem obwodu AK w Jędrzejowskiem został oficer BCh.

Utworzona w 1942 roku przez Polską Partię Robotniczą organizacja wojskowa - Gwardia Ludowa podjęła działalność również w powiecie jędrzejowskim. Na przełomie 1942/43 roku na południu powiatu operował oddział partyzancki GL im. B. Głowackiego, dowodzony przez „Tadka Białego” - Tadeusza Grochala. W 1943 i 1944r. na pograniczu z powiatem włoszczowskim działał oddział GL „Garbatego” - Stanisława Olczyka, zaś na północy powiatu oddział GL im. Ziemi Kieleckiej, dowodzony przez „Narbutta” - Ignacego Robba. Dokonały one kilku akcji w Jędrzejowskiem, spośród których na uwagę zasługują przede wszystkim rozbicie w nocy z 13 na 14 marca 1943r. przez oddział im. Ziemi Kieleckiej obozu pracy przymusowej tzw. Baudienstu w kamieniołomach w Bukowej Górze i uwolnienie pracujących tu Polaków.

Partyzanci dokonywali licznych akcji na urzędy okupacyjne, niszcząc spisy ludności i dokumentację kontyngentową w urzędach gminnych, w ten sposób utrudniając okupantowi grabież wsi i wywózkę młodzieży jędrzejowskiej na przymusowe roboty do Rzeszy. Mimo terroru hitlerowskiego nasilały się partyzanckie akcje bojowe szczególnie w 1944 roku. W dniu 2 lutego tegoż roku grupa wypadowa BCh „Wojmara” - Edwarda Felisa odbiła pięciu patriotów przetrzymywanych w piwnicach siedziby gestapo w Jędrzejowie.

Utworzony w kwietniu 1944 roku pierwszy w jędrzejowskim obwodzie AK oddział polowy, złożony z AK-owców i BCh-owców pod dowództwem ppor. „Zrywa” - Mieczysława Rajskiego, wspólnie z kompanią „Nałęcza” - Stanisława Grynia, pod ogólną komendą kpt. „Mira” - K. Niemirskiego opanował stację kolejową i parowozownię w Sędziszowie. W toku walki partyzanci zabili i ranili kilku hitlerowskich strażników kolejowych, a następnie zniszczyli urządzenia sygnalizacyjne i wykoleili cztery lokomotywy na obrotnicy w parowozowni, powodując w ten sposób kilkudniowe jej unieruchomienie, a także zablokowanie na pewien czas stacji kolejowej w Sędziszowie. W dn. 11 V 1944r. oddział „Zrywa” opanował i zniszczył lotniczy punkt nasłuchowy w pobliżu wsi Piotrkowice, zdobywając znaczną ilość broni i amunicji. W dniu 22 maja szturmowa grupa partyzancka AK z oddziałów „Zrywa” i „Nałęcza” oraz pluton „Wojmara” z Jędrzejowa, pod ogólnym dowództwem E. Felisa, opanowała niemieckie magazyny w Jędrzejowie, konfiskując znaczną ilość skóry, materiałów tekstylnych i bielizny na potrzeby żołnierzy podziemia. W czerwcu tegoż roku oddział „Zrywa” stoczył zażartą walkę z przeważającymi siłami wroga w lesie koło Piotrkowic, zabijając dwóch hitlerowców i pięciu raniąc. W boju zginął ppor. „Zryw”, po czym jego oddział został połączony z oddziałem „Nałęcza”, który liczył wówczas 100 partyzantów.

W końcu lipca BCh-owcy z „Wojmarem” na czele, w biały dzień, dokonali śmiałej akcji na magazyny „Bata” w Jędrzejowie przy obecnym placu Kościuszki, rekwirując dużą ilość obuwia tak niezbędnego partyzantom, będącym ciągle w ruchu.

W związku z rozwojem działalności partyzanckiej Armii Ludowej (AL powstała w oparciu o Gwardię Ludową oraz współdziałające z nią oddziały i grupy niektórych innych organizacji wojskowych zwłaszcza BCh) i utworzeniem w Kieleckiem kilku jej brygad, II Brygada AL „Świt” w pierwszej dekadzie sierpnia otrzymała jako teren operacyjny trójkąt: Kielce - Włoszczowa - Jędrzejów. Dokonała ona na tym obszarze wielu akcji bojowych, skierowanych głównie przeciwko transportom wojskowym i mniejszym jednostkom hitlerowskim. W Jędrzejowskiem operowała ona w północnym rejonie, przede wszystkim wzdłuż linii kolejowej. Koło Małogoszcza AL-owcy wysadzili w powietrze trzy mosty kolejowe, powodując wielogodzinną przerwę w ruchu pociągów. „Bitwa o szyny” dezorganizowała transport wroga i w ten sposób stanowiła poważną pomoc dla walczących na przyczółkach mostowych w Kielecczyźnie Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego. Również skoncentrowane oddziały AK, tworzące pułk Ziemi Jędrzejowskiej, nie mogąc dotrzeć z odsieczą walczącej Warszawie, silnie szarpały wroga, likwidując ogniwa jego administracji i przejmując kontrolę na dużym obszarze powiatu.

Okupant, chcąc sparaliżować wolę walki społeczeństwa polskiego i ograniczyć pomoc ludności wiejskiej dla partyzantki, dokonywał licznych pacyfikacji, paląc wsie i mordując ich mieszkańców. Przykładem bestialstwa hitlerowców mogą być masowe mordy popełnione w Piotrkowicach, w Lasochowie k. Małogoszcza, Swaryszowie k. Sędziszowa, Kazinach w pobliżu Wodzisławia (wieś ta została spalona), Złotnikach, Sadkach i innych. Jednak celu swego hitlerowcy nie osiągnęli. Jędrzejowi ska wieś do końca okupacji pozostała nieugięta, stanowiąc bazę i oparcie dla ruchu partyzanckiego.

W toku walki z okupantem postępowała radykalizacja niektórych działaczy ludowych, niezadowolonych z dotychczasowej polityki kierownictwa SL „Roch”. Wiosną 1944 roku ukształtowała się w Jędrzejowskiem grupa Stronnictwa Ludowego „Wola Ludu” z Edwardem Felisem na czele, która nawiązała bliską współpracę z PPR i innymi ugrupowaniami demokratycznymi, na platformie politycznej reprezentowanej przez Krajową Radę Narodową. E. Felis - „Wojmar” utrzymywał żywe kontakty z Wilhelmem Garncarczykiem - • delegatem KRN na Kielecczyznę i Józefem Maślanką - przywódcą SL „Wola Ludu” w Kieleckiem. Z upoważnienia w. Garncarczyka „Wojmar” przystąpił do tworzenia na swym terenie zalążków władzy ludowej - konspiracyjnych rad narodowych.

W drugiej połowie kwietnia 1944r., dzięki wysiłkom E. Felisa i Wacława Zielonki, powstała Powiatowa Rada Narodowa z przewodniczącym „Wojmarem”, zastępcą przewodniczącego - Józefem Patrzałkiem (socjalista) i sekretarzem - Romanem Ciechanowskim na czele. Obok nich do Rady wchodzili jeszcze m. in. w. Zielonka (komunista), robotnik rolny Antoni Pałeczek, Julian Błaszczyk - „Brochwicz” (SL „Wola Ludu”), Andrzej Krawiec (przewodniczący konspiracyjnej Gminnej Rady Narodowej w Wodzisławiu), Walczyński (przewodniczący GRN w Rakowie), Kornecki (przewodniczący GRN w Brzegach), Józef Ścisło (przewodniczący GRN w Imielnie) i Władysław Czapla, u którego w Łysakowie odbywały się zebrania Rady. Delegatem do Wojewódzkiej Rady Narodowej z ramienia PRN został E. Felis, który później brał udział w historycznym, pierwszym posiedzeniu WRN (w Chańczy, w dniu 23 lipca 1944r.) i został jej członkiem.

Jędrzejowska PRN dla samoobrony przed wrogiem utworzyła 20 - osobowy, dobrze uzbrojony oddział pod nazwą „Zbrojne ramię PRN”, którym dowodził „Brochwicz”. Poza tym Rada wydawała powielane pisemko pt. „Kuźnia”, które redagował Jerzy Cieślikowski - członek PRN, a odbijał na BCh-owskim powielaczu Edward Biały, również członek PRN. Propagowało ono program KRN i PKWN oraz przynosiło wiadomości o sytuacji w kraju i na frontach II wojny światowej.

Obok wspomnianych rad, latem 1944 roku, powstała Miejska Rada Narodowa w Jędrzejowie, w skład której wchodzili m. in. w. Zielonka oraz socjaliści - Stanisław Konczewski, Stanisław Świtalski i Jan Wolny. W tym czasie powstała także GRN w Prząsławiu, którą zorganizowali bracia Gabriel, Kazimierz i Włodzimierz Winkowie - członkowie PPR z Cierna.

Rady narodowe powstawały wysiłkiem PPR-owców, lewicowych socjalistów i radykalnych ludowców. Ich rozwój dokonywał się na tle postępującego procesu radykalizacji znacznych grup ludności wiejskiej. Rozbudowa systemu konspiracyjnych rad narodowych stanowiła niezaprzeczalny sukces sił ludowo-demokratycznych, który ułatwił im po wyzwoleniu powiatu jędrzejowskiego objęcie władzy i organizację życia społecznego na nowych podstawach.

Gigantyczna ofensywa Armii Radzieckiej, która ruszyła w styczniu 1945 roku z przyczółka sandomierskiego, w dniu 14 stycznia przyniosła wolność Ziemi Jędrzejowskiej.
W następnych dniach została wyzwolona cała Kielecczyzna. Skończyła się koszmarna noc hitlerowskiej okupacji. Ziemia Jędrzejowska, w której władzę przejął rzeczywisty jej gospodarz - lud, wkroczyła w nowy okres swych dziejów.

Przystąpiono do budowy nowego życia. Z konspiracji wyszły demokratyczne partie polityczne i podjęły ożywioną działalność organizatorską. Kierowniczą rolę w budowie nowego ładu odgrywała Polska Partia Robotnicza, która w drugiej połowie stycznia 1945r. utworzyła w Jędrzejowie swój Komitet Powiatowy z Antonim Patrzałkiem jako I sekretarzem na czele. Partia rozwijała się niezwykle dynamicznie. W końcu stycznia 1945 roku miała ona w swych szeregach już ponad 500 członków, zaś w sierpniu tegoż roku - 1739. W gronie jej działaczy aktywnością wyróżniali się E. Felis, w. Zielonka (późniejszy sekretarz KP), Ludwik Skuza, A. Krasoń, St. Gęgotek, Marian i Władysław Jureczko i inni.

Również aktywną działalność, szczególnie w mieście, podjęła odrodzona Polska Partia Socjalistyczna, w której czołową rolę odgrywali m. in. St. Konczewski, Józef Patrzałek, St. Świtalski i J. Wolny. Partia ta w dniu 1 marca 1945 roku osiągnęła liczbę 400 członków.

Żywą współpracę ze wspomnianymi partiami robotniczymi podjęło Stronnictwo Ludowe, którego kierownictwo objęli znani jeszcze sprzed wojny działacze ludowi - J. Jaszczykowski, J. Mróz, J. Żołna, K. Niemirski i inni.

Po wyzwoleniu niezwłocznie wyszły z konspiracji rady narodowe, które pod kierownictwem związanych trwałym sojuszem partii demokratycznych - PPR, PPS i SL, przejęły władzę w powiecie. Byli działacze konspiracji ze zdwojoną energią przystąpili do tworzenia aparatu władzy ludowej. Powiatowa Rada Narodowa urząd starosty powierzyła swemu przewodniczącemu z okresu okupacji - Edwardowi Felisowi, jego zastępcą został Józef Patrzałek, zaś urząd burmistrza miasta Jędrzejowa przekazano St. Konczewskiemu.

W dniu 30 stycznia 1945r. Jędrzejowska Powiatowa Rada Narodowa odbyła swoje pierwsze po wyzwoleniu posiedzenie, powołując na swego przewodniczącego ludowca, Józefa Mroza. W niepełnym komplecie działała ona do dnia 20 marca, kiedy to uzupełniono jej skład i wybrano nowe prezydium z drem I. Kwartą jako przewodniczącym, który szczęśliwie powrócił z obozu oświęcimskiego i aktywnie włączył się do życia społeczno-politycznego. Natomiast J. Mróz został powołany na stanowisko wicestarosty. Przewodniczącym Miejskiej Rady Narodowej w Jędrzejowie wybrano robotnika - Wacława Zielonkę (PPR).

Przed młodą władzą ludową stanęło wiele doniosłych problemów do rozwiązania, jak normalizacja życia w powiecie, uruchomienie zakładów produkcyjnych, odbudowa zniszczonych obiektów gospodarczych i innych (ogółem w powiecie zniszczeniom uległo 1017 budynków), a nade wszystko realizacja odwiecznych marzeń chłopskich - przeprowadzenie radykalnej reformy rolnej.

Władza ludowa już w lutym 1945 roku przystąpiła do parcelacji majątków obszarniczych. Ekipy robotnicze z Jędrzejowa pospieszyły z pomocą chłopom. W krótkim czasie ponad 10 tys. ha ziemi rozdzielono między 6.835 chłopów bezrolnych, małorolnych i średniorolnych. Chłopi sami dzielili ziemię ze świadomością tego, że dokonują aktu sprawiedliwości społecznej. Dzielili ją sprawiedliwie. Utworzono też 6 Państwowych Gospodarstw Rolnych, 4 Państwowe Gospodarstwa Rybne i kilka innych obiektów gospodarstwa wiejskiego. Reforma rolna, likwidując obszarnictwo i wielowiekowy wyzysk mas chłopskich, zmieniła gruntownie społeczno- ekonomiczne oblicze wsi, przekazując ziemię w ręce chłopów poprawiła położenie gospodarcze znacznej części ludności wiejskiej.

Nie mogła ona jednak w pełni rozwiązać problemu „głodu ziemi” na wsi jędrzejowskiej, zbyt mało bowiem było tu gruntów do podziału. Dopiero patriotyczna akcja osiedleńcza na Ziemiach Odzyskanych, w ramach której w latach 1945 - 1948 nad Odrą i Bałtykiem osiedliły się 11.272 rodziny (22.804 osoby) z powiatu jędrzejowskiego, przyczyniła się do radykalnej poprawy położenia ekonomicznego ludności wiejskiej i wzrostu jej zamożności. Podobny wpływ wywarła i nacjonalizacja przemysłu, jak też szybko postępująca industrializacja kraju, która dla wielu tysięcy mieszkańców Ziemi Jędrzejowskiej stworzyła zupełnie nowe perspektywy.

Proces utrwalania władzy ludowej w powiecie jędrzejowskim, w porównaniu z innymi terenami województwa kieleckiego, przebiegał względnie spokojnie. Wynikało to m. in. z silnych tu wpływów lewicy i sił jednolitofrontowych, a ograniczonych wpływów reakcji. Sytuacja ta ułatwiała obozowi demokratycznemu realizację słusznej polityki wyprowadzania z lasu „ludzi zbłąkanych”, dzięki czemu udało się już w pierwszych miesiącach po wyzwoleniu w znacznym stopniu rozwiązać problem zbrojnego podziemia i przywrócić normalnemu życiu wielu młodych ludzi. Niemałą rolę odegrał w tym niezapomniany i nieoceniony radziecki komendant wojenny powiatu, mjr Kowalo w. Niemniej i na tym terenie reakcja nie cofnęła się przed podjęciem terroru i próbą narzucenia walk bratobójczych. Od kul reakcyjnego podziemia w latach 1945 - 1946 zginęło tu 21 ludzi związanych z władzą ludową: działaczy partii demokratycznych, funkcjonariuszy Bezpieczeństwa, Milicji, żołnierzy WP, którzy swe młode życie oddali za Polskę Ludową. Byli to synowie chłopów i robotników, a 12 spośród nich legitymowało się przynależnością do Polskiej Partii Robotniczej.

W tym okresie legalna opozycja w Jędrzejowskiem, reprezentowana przez mikołajczykowskie Polskie Stronnictwo Ludowe, mimo iż silna liczebnie, nie była jednak w stanie przeciwstawić się władzy ludowej. W szeregach jędrzejowskiego PSL toczyły się od początku jego istnienia wewnętrzne tarcia ideowe i polityczne, które jesienią 1946 roku doprowadziły tu do powstania dość licznych organizacji PSL „Nowe Wyzwolenie”. Stronnictwo to poszło na współpracę z Blokiem Demokratycznym w dziele utrwalenia władzy ludowej.
W dniu 19 stycznia 1947 roku ludność powiatu jędrzejowskiego swym masowym udziałem w wyborach do Sejmu Ustawodawczego i swymi głosami oddanymi na kandydatów Bloku

Demokratycznego jednoznacznie poparła władzę ludową, przyczyniając się w ten Sposób do jej stabilizacji.
Ludzie pracy ze zdwojoną energią przystąpili do realizacji trzyletniego planu odbudowy gospodarczej, a następnie planu 6 - letniego i planów 5 - letnich, powoli przeobrażając oblicze społeczno-ekonomiczne i kulturalne Ziemi Jędrzejowskiej, systematycznie wydobywając ją z zacofania. Władza ludowa z wielką troską podeszła do problemu uprzemysłowienia powiatu, do podniesienia na wyższy poziom jego rolnictwa, przeznaczając na ten cel ogromne środki finansowe. W okresie XXV-lecia Polski Ludowej powstało wiele nowych obiektów przemysłowych.

Zbudowano Wytwórnię Tytoniu Przemysłowego kosztem 90 mln zł i Zakłady Mechaniczne kosztem 50 mln zł w Jędrzejowie oraz Zakład Utylizacyjny w Mniszku. Rozbudowano i zmodernizowano takie zakłady, jak Kamieniołomy w Sobkowie i Zakłady Prefabrykacji w Sędziszowie. Obecnie na ukończeniu jest Zakład Dziewiarski w Jędrzejowie, budowany kosztem 300 mln zł, który da zatrudnienie dla około 2 200 osób (przeważnie kobiet). Dzięki temu wzrastało zatrudnienie ludności poza rolnictwem, które w przemyśle uspołecznionym w roku 1968 wyniosło 2 812 osób, a w 1969r. - 3 315. Szybko, jak na lokalne warunki, wzrastała produkcja globalna przemysłu państwowego i spółdzielczego. W roku 1962 osiągnęła ona wartość 152 052 tys. zł (według cen porównywalnych z 1960r.), a w roku 1968 już 648 800 tys. zł.

Miernikiem postępu w rozwoju przemysłu i przemian struktury zawodowej ludności jest osiągnięty wskaźnik industrializacji w Jędrzejowskiem, który w roku 1968 wyniósł 3,20/o (jest to odsetek zatrudnionych w przemyśle w stosunku do ogółu ludności), a w roku 1969 osiągnął już 3,5%. Świadczy to o coraz szybciej dokonujących się przeobrażeniach w tym zakresie. Odsetek ludności utrzymującej się z pracy w rolnictwie (bez tzw. chłopo-robotników) wynosi obecnie, według szacunku, 61,5%. Mimo tych korzystnych przemian, wyrażających się we wzroście uprzemysłowienia i rozwoju różnych usług powiat jędrzejowski nadal pozostał powiatem głównie rolniczym.

Dzięki poważnym nakładom na inwestycje w rolnictwie, które tylko w latach 1961 - 1968 wyniosły ponad 255 mln zł, dokonano znacznego postępu w dziedzinie melioracji, mechanizacji i elektryfikacji oraz w budownictwie na wsi. W okresie XXV-lecia PRL zmeliorowano 7 540 ha łąk i pastwisk, dzięki czemu zbiory siana z ha zwiększyły się do 70 q. Postęp w mechanizacji ciężkich prac polowych jest nie tylko szybki, ale i wyznacza dalszy kierunek przemian w tym zakresie. Znamiennym przykładem tego postępu jest fakt, że tylko w latach 1965 - 1968 wieś jędrzejowska z Funduszu Rozwoju Rolnictwa otrzymała 202 ciągniki i 800 różnego rodzaju maszyn konnych. Wielkiego skoku dokonano także w dziedzinie elektryfikacji wsi: od 5 zelektryfikowanych wsi przed wojną do 183 obecnie.

Nad rozwojem kultury rolnej, nad stosowaniem osiągnięć nauki w rolnictwie i podnoszeniem jego efektów ekonomicznych pracują obecnie w powiecie liczni fachowcy w 21 agronomówkach, 4 wodomistrzówkach, w lecznicy dla zwierząt w Małogoszczu, POM w Nagłowicach i innych placówkach służby rolnej, które powstały w ostatnich dziesięciu latach. W tym kontekście należy podkreślić, że dzięki wspomnianym nakładom inwestycyjnym oraz wzrostowi poziomu oświaty ogólnej (analfabetyzm został zlikwidowany w 1950r.) i rolniczej na wsi jędrzejowskiej poważnie podniosły się plony 4 zbóż uzyskiwane z hektara. I tak w roku 1968 uzyskano 20 q, a na rok 1972 planuje się osiągnięcie 22 q z ha.

Na wsiach obserwuje się wzmożony ruch budowlany. Znikają nędzne chaty i zabudowania gospodarskie kryte strzechą, a na ich miejscu coraz częściej wyrastają nowe, estetyczne budynki. W minionym XXV-leciu zbudowano tu około 5 800 budynków mieszkalnych i 7 000 budynków gospodarskich z trwałych materiałów budowlanych. Po raz pierwszy w niektórych wsiach jędrzejowskich podjęto budowę wodociągów.

Dzięki rozwojowi spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu wieś omawianego powiatu posiada obecnie 578 placówek sprzedaży detalicznej oraz 100 zlewni mleka i punkt skupu ziemiopłodów przy każdej Gminnej Spółdzielni Samopomocy Chłopskiej.
Wyrazem troski państwa ludowego o mieszkańców zaniedbanego niegdyś powiatu jest rozwój służby zdrowia i objęcie bezpłatną pomocą lekarską około 40% ogółu jego ludności. Poważną rolę odgrywa tu ciągle rozbudowywany i dostosowywany do zmieniających się potrzeb Szpital Powiatowy oraz 16 poradni specjalistycznych. Nowa Przychodnia Obwodowa, uruchomiona w Jędrzejowie w 1966 roku, swą opieką objęła ponad 30 tys. osób w powiecie, w tym prawie 18 tys. mieszkańców wsi. Sieć terenowych placówek służby zdrowia uzupełnia 11 ośrodków zdrowia. Obecnie w powiecie na każde 10 tys. mieszkańców przypada 4 lekarzy (przed 1939r. - 1,5).

Równie poważne sukcesy powiat jędrzejowski odniósł na polu oświaty i kultury. Przede wszystkim należy podkreślić, że została osiągnięta powszechność nauczania, którym objęto 99,5% dzieci i młodzieży. Stało się to możliwe dzięki wybudowaniu ponad 40 nowych szkół podstawowych. Obecnie większość absolwentów 8 - letniej szkoły podstawowej kontynuuje naukę w szkołach ponadpodstawowych - zasadniczych zawodowych, średnich zawodowych i ogólnokształcących. Duża ilość młodzieży jędrzejowskiej rok rocznie podejmuje także studia na wyższych uczelniach. Umożliwia to znaczny rozwój ilościowy szkół średnich, które powstały nawet w małych ośrodkach (Krzelów i Wodzisław). Młodzież zamierzająca podjąć w przyszłości pracę w gospodarstwach rolnych uczy się w pięknym Technikum Rolniczym w Krzelowie, rozbudowywanym obecnie kosztem kilkudziesięciu milionów złotych oraz w licznych Szkołach Przysposobienia Rolniczego. Wielką pomocą dla pracujących rodziców jest pokaźnie rozbudowana sieć przedszkoli (obecnie tych placówek jest w powiecie 29, z tego 23 na wsi).

Sieć bibliotek, świetlic i klubów wiejskich, wśród których przodującą rolę odgrywają Dom Kultury Kolejarza w Sędziszowie i Domy Ludowe w Nowej Wsi i Słupi oraz Uniwersytet Ludowy w Różnicy (cieszący się pięknymi tradycjami) spełnia poważną misję w dziele upowszechniania kultury na wsiach Ziemi Jędrzejowskiej.

Szybki rozwój budownictwa drogowego w powiecie nie tylko usprawnił komunikację (obecnie każda gromada ma połączenie z Jędrzejowem drogami bitymi), lecz także pozytywnie oddziałuje na gospodarkę i kulturę. Każdego roku buduje się w Jędrzejowskiem przeciętnie 22 km dróg bitych i o ulepszonej nawierzchni. Umożliwiło to wprowadzenie połączeń PKS i MKS z najodleglejszymi zakątkami powiatu, do których niegdyś można było dojechać tylko w okresie mrozów lub suszy, np. do Mokrska kursuje obecnie cztery razy dziennie autobus jędrzejowskiej MKS.

Wspomniane pokrótce osiągnięcia Ziemi Jędrzejowskiej byłyby niemożliwe bez dużego zaangażowania jej mieszkańców, którzy na apel Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Rządu i Frontu Jedności Narodu ofiarnie podejmują realizację cennych czynów społecznych, szczególnie w dziedzinie budowy dróg, szkół, placówek kulturalnych i obiektów sportowych. Ich wartość w latach 1959 - 1969 wyniosła - jak się oblicza - 230 mln złotych, co jak na niewielki powiat jest sumą imponującą.
Proces przemian społeczno-ekonomicznych i kulturalnych, dokonywany na Ziemi Jędrzejowskiej pod kierownictwem powiatowych instancji PZPR i współdziałającego z nią ZSL, jest szczególnie widoczny w samym Jędrzejowie. Obecnie jest on nie tylko centrum administracji powiatowej, lecz także dynamicznie rozwijającym się ośrodkiem przemysłowym. Zbudowane ostatnio Zakłady Mechaniczne zatrudniają już 240 osób (docelowe zatrudnienie wynosi około 400 osób), a będący na ukończeniu duży Zakład Dziewiarski zatrudni około 2 200 ludzi.

Pracują obecnie w mieście m. in. Zakłady Przemysłu Terenowego, Zakłady Jajczarsko - Drobiarskie, Wytwórnia Tytoniu Przemysłowego, browar, które część swej produkcji, jak piwo, słód, tytoń i gips palony eksportują za granicę. Rozwijający się przemysł wpływa na ogólny rozwój miasta, poprawę warunków mieszkaniowych wzrastającej liczby mieszkańców, rozbudowę urządzeń komunalnych, sieci placówek handlowych i oświatowo-kulturalnych.

Po roku 1956 nastąpił w Jędrzejowie rozwój budownictwa mieszkaniowego. Do roku 1963 zbudowano 1791 izb, w latach 1965 - 1968 już 1180, a w bieżącej pięciolatce planuje się oddanie do użytku około 1300 nowych izb. Ogółem w XXV-leciu PRL oddano w mieście do użytku 3770 izb. Dzięki nowoczesnemu budownictwu mieszkaniowemu zmienia się charakter różnych części miasta, powstają nowe piękne ulice, jak np. Okrzei i Reymonta. Rosną domy na Zamościu i osiedle domków jednorodzinnych na Murawcu. Znaczną rolę w tej dziedzinie odgrywają dwie spółdzielnie mieszkaniowe, działające w Jędrzejowie, tj. Spółdzielnia Nauczycielska i Spółdzielnia „Przyszłość”. Rozpoczęta w roku 1968 budowa kanalizacji i wodociągów radykalnie zmieni warunki sanitarne miasta. Modernizacja ulic - ulepszanie nawierzchni, układanie chodników, sadzenie drzew dekoracyjnych, urządzanie zieleńców i kwietników oraz porządkowanie posesji i odnawianie elewacji budynków podnoszą estetykę niegdyś zaniedbanego miasta.

Młodzieńczego uroku miastu dodają nie tylko nowe bloki mieszkalne i upiększane w czynach społecznych ulice, lecz przede wszystkim dzieci i młodzież, bowiem uczniowie wszystkich typów szkół stanowią niemal 50% ogółu jego mieszkańców. Obecnie w Jędrzejowie działają 4 szkoły podstawowe (ostatnio zbudowano dwa nowoczesne gmachy dla tych szkół), Liceum Ogólnokształcące, Liceum Wychowawczyń Przedszkoli, Zasadnicza Szkoła Zawodowa i Technikum Mechaniczne. Tylko w wymienionych dwu szkołach technicznych uczy się ponad 2 tysiące młodzieży, która w różnych specjalnościach przygotowuje się do pracy w przemyśle. Młodzież i dorośli mieszkańcy w czynie społecznym dla swojego miasta zbudowali zalew i boiska sportowe, a obecnie urządzają drugi park miejski.

Jędrzejowianie dumni są ze swego Muzeum Zegarów Słonecznych im. Przypkowskich, które obecnie poważnie się rozbudowuje. Pod troskliwą opieką dyrektora doc. dr Tadeusza Przypkowskiego ta unikalna w skali kraju i jedna z nielicznych w świecie placówka pięknie się rozwija i przyciąga licznych turystów nie tylko z kraju, ale i z zagranicy.
Mieszkańcy Ziemi Jędrzejowskiej minione półwiecze zamknęli pozytywnym bilansem - w latach II Rzeczypospolitej nieugięcie walczyli przeciwko niesprawiedliwości społecznej, w latach okupacji hitlerowskiej byli w pierwszych szeregach bojowników o wyzwolenie narodowe i nową, ludowo-demokratyczną rzeczywistość, zaś w Polsce Ludowej, pod kierownictwem Partii i sojuszniczych stronnictw, zmieniają jej oblicze, z każdym rokiem czyniąc ją bogatszą i piękniejszą.